Nieuwstraat 19-21, 5521 CA

Monument naam:
Plaats monument: Eersel
Bescherming: Gemeentelijk monument
Monumentnummer: 4.31.5.004 en 005
Monument categorie: Gebouwen, woonhuizen
Oorspronkelijke functie: Woonhuis, bedrijfsgebouw
Huidige functie: Woonhuis met tandartspraktijk, kantoor
Complex:
Complextype:
Datering:
Situering: Binnen de bebouwde kom
Inschrijving register: 10 september 2002
XY coordinaat: 149791 / 374638
Kadastrale gemeente: Eersel
Sectie perceel: F/2617 en F/5296
Oorspronkelijk bouwjaar: ca. 1910
Grondgebruik:
Afmeting terrein:
Bronnen: [“J. Spoorenberg e.a., Drie Zaligheden, Eersel, Duizel, Steensel, Hapert 1989″,”Chr. Thijssen, Kleine historische gids van Eersel en zijn monumenten, Eersel 1996”]
Content: Historie en ligging:
Voormalige fabrikantenvilla (thans woonhuis met tandarts-praktijk) en flankerende voormalige limonadefabriek (thans kantoor) uit ca. 1910. Met name het woonhuis is uitgevoerd in rijke overgangsarchitectuur. Kenmerkend voor deze gemengde bouwtrant zijn de rijke detaillering en het door elkaar gebruiken van diverse stijlelementen, zoals speklagen, blinde segmentbogen met polychrome tegels in de boogvelden en smeedijzeren ankers in Art Nouveau-stijl. De voormalige fabriek bezit een zorgvuldige detaillering van het metselwerk.
Het vrijstaande pand bevindt zich in de kern van Eersel, en is gesitueerd op een groot en diep perceel aan de zuidzijde van de Nieuwstraat. De Nieuwstraat is omstreeks 1850 aangelegd als Nieuwe Eindhovense Grindweg, werd in 1897 uitgebreid met een tramlijn en kreeg in het begin van de twintigste een verhard wegdek. Ruim gesitueerde villa’s en rijke dorpswoningen bepalen het oude bebouwingsbeeld. Een smeedijzeren hek met pijlpunten scheidt de gemoderniseerde tuin af van de straat.

Woonhuis, Plattegrond en opbouw:
Woonhuis van één en twee bouwlagen met zolderverdieping op rechthoekig grondplan. Het tweelaags gedeelte heeft een L-vorm en is aan de rechter voorzijde opgevuld met een éénlaags gedeelte. Het pand heeft aan drie zijden een ondiep topgevelrisaliet. De risaliet aan de voorzijde is uitgebouwd met een driezijdige erker en balkon.
De bakstenen gevels zijn in kruisverband gemetseld en rood geschilderd (niet oorspronkelijk). De horizontale geleding bestaat uit een grijs geschilderde plint en speklagen. De uitgespaarde muuropeningen worden afgesloten door blinde segmentbogen met polychrome tegels in de boogvelden (geometrische patronen). De lekdorpels zijn uitgevoerd in hardsteen. De kozijnen zijn voorzien van vellingen en geknipte loodslabben. De voorgevel en rechter zijgevel zijn voorzien van ankers in Art Nouveau-stijl.
Het dak van het tweelaags L-vormige gedeelte bestaat uit twee zadeldaken tussen tuitgevels, respectievelijk met de nokrichting loodrecht op en evenwijdig aan de straat. Het éénlaags gedeelte aan de rechter voorzijde heeft een omgaand dakschild met afsluitende geprofileerde daklijst en twee houten dakkapellen aan de voorzijde (enkelruits draairaam, beschoten topgevel van bewerkte kraaldelen, smeedijzeren sierbekroning). De daken zijn gedekt met gesmoorde kruispannen waarin met rode exemplaren zigzag-patronen zijn gelegd, en wateren af via bakgoten.

Voorgevel:
Deze asymmetrisch ingedeelde gevel bestaat uit een tweelaags topgevelrisaliet links, en een éénlaags gedeelte rechts. De risaliet is in de eerste bouwlaag voorzien van een driezijdige erkeruitbouw. De rechthoekige vensters hebben enkelruits schuiframen en bovenlichten met gekleurd glas-in-lood (geometrische patronen). Het balkon op de erker is voorzien van een lage gemetselde borstwering waarin kruismotieven zijn uitgespaard. De tweede bouwlaag heeft een groot driedelig kozijn met kalf waarin een dubbele balkondeur met naald tussen enkelruits zij- en bovenlichten. De zolderverdieping bezit twee kleine enkelruits schuiframen. Het cirkelvormig verdiepte veld geheel bovenin is evenals alle boogvelden boven de vensters gevuld met polychroom tegelwerk. De tuitgevel met schouders wordt afgesloten door een geprofileerde deklijst en bekroond door een smeedijzeren versiering met windvaan.
Rechts van de risaliet bevindt zich de enigszins verdiept gelegen ingang: hardstenen stoepje, dorpel en neuten; paneeldeur in neorenaissance-stijl met smeedijzeren roosters voor de kijkramen; gekleurd glas-in-lood bovenlicht. Rechts hiervan bevinden zich twee vensters van hetzelfde type als in de erker. Dit éénlaags gedeelte wordt afgesloten door een uitgemetseld fries met betegelde velden.

Linker zijgevel:
Deze gevel wordt aan het zicht onttrokken door de aangebouwde bedrijfsruimte.

Rechter zijgevel:
Deze asymmetrisch ingedeelde gevel heeft aan de rechter zijde een topgevelrisaliet. De risaliet bezit in de eerste bouwlaag een vernieuwd driedelig kozijn met kalf onder een ijzeren profielbalk. In de tweede bouwlaag bevinden zich twee T-schuiframen met glas-in-lood bovenlichten. De zolderverdieping telt twee kleine schuiframen. Dit gedeelte van de gevel is gepleisterd en rood geschilderd. De ontlastingsbogen met geboorte- en sluitstenen zijn in het pleisterwerk gekorven. De tuitgevel met uitgemetselde schouders wordt afgesloten door een geprofileerde deklijst. Het linker gedeelte van deze gevel is uitgebouwd met een moderne entree naar de praktijkruimte.

Achtergevel:
Deze asymmetrisch ingedeelde gevel heeft aan de rechter zijde een topgevelrisaliet. De eerste bouwlaag wordt grotendeels aan het zicht onttrokken door een niet oorspronkelijke plat gedekte uitbouw. De indeling van de verdieping is nog intact en bestaat uit drie vensters met stolpramen en glas-in-lood bovenlichten (waarvan twee in de risaliet) en een ingang met dito bovenlicht. Het linker deel van de gevel wordt afgesloten door een uitgemetselde lijst met bloktand. De zolderverdieping bezit in de topgevel een T-schuifraam. De topgevel met uitgemetselde schouders wordt afgesloten door een geprofileerde deklijst.

Interieur:
Het woonhuis, dat een op onderdelen gewijzigde indeling kent, bezit een aantal karakteristieke oorspronkelijke interieurelementen, zoals een in geometrische patronen gelegde zwart/wit marmeren vloer in de vestibule en de gang; tochtdeuren met gezandstraald glas (monogram van ineengevlochten initialen M en W, ranken en bladmotieven); diverse gehoute paneeldeuren met geprofileerde omlijstingen; stucplafond met middenrozet in de gang (o.a. blad- en eierlijst); en een rijk uitgevoerd stucplafond in het huidige praktijkgedeelte (indeling in vakken met daartussen zigzag-lijsten met vruchten en palmetten).

Bedrijfsgebouw:
Tegen de linker zijgevel van het woonhuis gebouwde voormalige limonadefabriek met kantoor- en loodsruimte, thans helemaal in gebruik als kantoor. Dit bedrijfsgebouw heeft één bouwlaag en zolder op langgerekt rechthoekig grondplan. De bakstenen gevels zijn in kruisverband gemetseld, worden geleed door lisenen en afgesloten door een gecementeerde plint en een uitgemetseld fries met blok- en muizetandlijst. De gevelindeling van het achterste gedeelte is gewijzigd (nieuw ingehakte T-ramen). De topgevel aan de achterzijde is voorzien van een getrapt klimmend fries. De gevelindeling van het voorste gedeelte bestaat uit een vernieuwde zijingang, een T-raam met bovenlicht en aan de straatzijde twee grote driedelig kozijnen waarin vernieuwde T-ramen en smallere zijlichten. De kozijnen zijn voorzien van vellingen en geknipte loodslabben. De lekdorpels zijn uitgevoerd in hardsteen. De luiken zijn niet oorspronkelijk. De muuropeningen worden afgesloten door blinde segmentbogen. Het mansardedak met gebroken schildeind aan de voorzijde heeft de nokrichting loodrecht op de straat en is belegd met gesmoorde kruispannen.

Nieuwstraat 19-21
Foto Winfried Thijssen (2003)

Waardering: Het object heeft architectuurhistorische waarde
– als goed en voor Eersel zeldzaam voorbeeld in in- en exterieur van een fabrikantenvilla uit ca. 1910, die wordt gekenmerkt door een rijke detaillering in overgangsarchitectuur en een voor die tijd modieuze asymmetrische opzet en gevelgeleding;
– vanwege de hoogwaardige esthetische kwaliteiten, zoals de bijzondere ornamentiek en het goede materiaal- en kleurgebruik: speklagen, blinde segmentbogen met polychrome tegels in de boogvelden, smeedijzeren versieringen in Art Nouveau-stijl (de rode kleur van de gevels is niet oorspronkelijk);
– vanwege een aantal bewaard gebleven karakteristieke interieuronderdelen, zoals marmeren vloeren, gehoute paneeldeuren en stucplafonds.
Het object heeft stedebouwkundige waarde
– als essentieel onderdeel van de ruim gesitueerde rijke bebouwing aan de Nieuwstraat, verbonden met de ontwikkeling van Eersel qua infrastructuur, uitbreiding van de bebouwde kom en de vestiging van notabelen;
– als karakteristiek ensemble van woonhuis met aangebouwd bedrijfsgebouw, dat door zijn omvang en verschijningsvorm van bijzondere betekenis voor het aanzien van dit gedeelte van het dorp.
Het object heeft cultuurhistorische waarde
– als bijzondere uitdrukking van een economische ontwikkeling, in casu de produktie van limonade en de handel in drank;
– als bijzondere uitdrukking van de beginnende schaalvergroting in de industrie en handel in het begin van de twintigste eeuw, die herkenbaar is aan het ensemble van rijke villa met aanpalend fabriekje.

  • Twitter
  • Facebook
  • LinkedIn
  • email
  • PDF
  • Print