| Content |
Geschiedenis van de N.V. Philips gloeilampenfabrieken, – Deel II: 1891-1922.
Een onderneming van vele markten thuis
Algemeen
-
De periode die het boek bestrijkt loopt van 1891 (oprichting van Philips) tot 1922, het jaar waarin Gerard Philips zijn functie van voorzitter van de directie neerlegt.
-
Het werk is een diepgaande bedrijfshistorische studie: Heerding analyseert technische, commerciële, organisatorische én maatschappelijke aspecten van de groei van Philips in die periode.
-
Titel “Een onderneming van vele markten thuis” verwijst naar het feit dat Philips zich actief ontwikkelt richting meerdere markten – binnen gloeilampen zelf (verschillende types), en ook internationaal.
Belangrijkste thema’s en ontwikkelingen
1. Internationale gloeilampenindustrie & marktontwikkeling
-
Heerding beschrijft hoe de internationale gloeilampenindustrie zich ontwikkelt vanaf ca. 1890, welke technologieën en concurrentie-erfenissen bestaan, en hoe Philips zich daartoe verhoudt.
-
Kartels, patentgemeenschappen en internationale verdragen spelen mee, zoals het kooldraadlampexport-/productiekartel VVG (Verkaufstelle Vereinigter Glühlampenfabriken) en de Patentgemeinschaft. Philips moet concurreren met grote Duitse bedrijven (AEG, Siemens etc.) en met General Electric uit de VS.
2. Technologische innovatie: van kooldraadlamp naar metaaldraadlamp
-
Een kernverhaal is de ontwikkeling van nieuwe lamptypes: Philips begon met de traditionele kooldraadlamp, maar investeerde in onderzoek naar alternatieven.
-
In 1907 werd de NV Philips’ Metaalgloeilampenfabriek opgericht, voor productie van metaaldraadlampen. Daar ligt de basis voor grotere technische voorsprong.
-
De introductie van de metaaldraadlamp met getrokken of gespoten wolframdraad, én de halfwattlamp (gebaseerd op Amerikaanse ontwikkelingen) zijn voorbeelden van technische doorbraken die Philips in deze periode sterk maken.
3. Organisatie, financiering en expansie
-
Niet alleen de technologie, maar ook de bedrijfsvoering wordt professioneel aangepakt: productie-efficiëntie, lagere kosten, kwaliteitsverbetering.
-
Philips breidt uit in productiecapaciteit, bouwt haar commerciële en administratieve organisatie uit, en zoekt financiering om groei mogelijk te maken.
-
In 1912 wordt de NV Philips’ Gloeilampenfabrieken opgericht door samenvoeging van Philips & Co en de Metaalgloeilampenfabriek. Dit consolideert de structuur.
-
Het kapitaal wordt groter, aandelenstructuren worden aangepast rond 1920 om buitenlandse overname te voorkomen.
4. Relaties met Eindhoven en maatschappelijke context
-
Philips’ groei heeft sterke regionale impact: werkgelegenheid, infrastructuur, plaatselijke politiek en samenleving veranderen met de expansie.
-
Er is aandacht voor de arbeidsomstandigheden, de vorming van een laboratorium, de ontwikkeling van verkoop- en administratieve diensten, productiviteit etc.
-
Relaties met lokale kerken, onderwijs, politiek: bijvoorbeeld de bijdrage van Philips aan de liberale/vooruitstrevende stromingen in Eindhoven en de spanningen rond regionale autonomie (gemeenten rondom Eindhoven).
Resultaten & betekenis
-
Tussen 1908 en 1912 kent Philips een stormachtige groei, dankzij technologische voorsprong, internationale erkenning en verbeterde bedrijfsorganisatie.
-
Financieel gezien stijgen de jaarlijkse nettowinsten aanzienlijk. Voor de jaren 1901-1911 lag gemiddeld resultaat rond ƒ 490.000 per jaar; voor de jaren 1912-1922 is dat ruim drie miljoen gulden per jaar.
-
In 1922 heeft het bedrijf zo’n 5.353 werknemers in dienst.
-
Philips bereikt in deze periode een stevige positie in de internationale gloeilampenindustrie; technische innovaties zoals de metaaldraadlamp en halfwattlamp zetten de toon.
Inhoudsopgave:
VI Woord vooraf
Hoofdstuk 1, Ontwikkelingslijnen van de internationale gloeilampenindustrie 1890 – 1910, 1
Hoofdstuk 2, De gloeilampenfabriek te Eindhoven, 27
Hoofdstuk 3, Het kooldraadlampenkartel (VVG), 83
Hoofdstuk 4, De metaaldraadlamp, 147
Hoofdstuk 5, Onderneming, organisatie en infrastructuur, 227
Hoofdstuk 6, Naar een eigen sociaaleconomische vormgeving, 309
Hoofdstuk 7, Consolidatie en integratie, 359
Ter afronding, 419
Bijlagen, 425
Bronvermelding, 439
Lijst van staten, 450
Lijst van gebezigde afkortingen, 451
Globale wisselkoersen tot 1914, 452
Verantwoording van illustraties, 453
Register, 455
|
