Kapelweg 2, 5521 JJ Eersel

Monument naam:
Plaats monument: Eersel
Bescherming: Gemeentelijk monument
Monumentnummer: 4.31.2.166
Monument categorie: Agrarische gebouwen
Oorspronkelijke functie: Boerderij
Huidige functie: Museum “De Acht Zaligheden”
Complex:
Complextype:
Datering:
Situering: Binnen de bebouwde kom
Inschrijving register: 10 september 2002
XY coordinaat: 149742 / 373804
Kadastrale gemeente: Eersel
Sectie perceel:
Oorspronkelijk bouwjaar: ca. 1890, 1910
Grondgebruik:
Afmeting terrein:
Bronnen: [“J. Spoorenberg e.a., Drie Zaligheden, Eersel, Duizel, Steensel, Hapert 1989″,”Chr. Thijssen, Kleine historische gids van Eersel en zijn monumenten, Eersel 1996”]
Content: Historie en ligging:

Boerderij van het langgevel-type met dwarsdeel, omstreeks 1890 gebouwd voor het echtpaar Van Woerkum-Hooyen, in 1910 na brand herbouwd, vervolgens in 1974 verkocht aan de gemeente Eersel en in de jaren tachtig verbouwd tot museum “De Acht Zaligheden”. Thans heeft het woongedeelte een vroeg-twintigste eeuwse inrichting, is in de bedrijfsruimte een expositieruimte ondergebracht, worden in de vrijstaande schuur landbouwwerktuigen tentoongesteld en is in de vrijstaande varkensstal een ‘koffieschop’ gevestigd. De erfaanleg met bakstenen waterput, boomgaard annex kinderboerderij, bloemen- en moestuin is gedeeltelijk gereconstrueerd. Oude beplanting is bewaard gebleven in de vorm van een notenboom, diverse appelbomen en hagen als erf-afscheiding.

De boerderij bevindt zich in de kern van Eersel en is gesitueerd op noordoostelijke hoek van de Kapelweg en de Voortseweg. Het grote rechthoekige perceel ligt temidden van overwegend naoorlogse woningbouw.

 

Plattegrond en opbouw:

Boerderij van het Brabantse langgevel-type op langgerekt rechthoekig grondplan. De hoofdingangen van woon- en bedrijfsgedeelte bevinden zich in de lange gevel aan de Kapelweg. De bakstenen gevels zijn in kruisverband gemetseld. De achtergevel is opgetrokken in een lichtrode baksteen. De uitgespaarde muuropeningen worden afgesloten door rollagen. Het langgerekte zadeldak heeft de nokrichting evenwijdig aan de Kapelweg, is gedekt met gesmoorde tuiles du Nord en watert af via zinken mastgoten. Schoorstenen zijn geplaatst op het linker nokuiteinde en ter plaatse van de brandmuur.

 

Voorgevel:

De voorgevel is voorzien van een gecementeerde plint en wordt afgesloten door een muizetandlijst. Het woongedeelte (links) heeft een ingang met aan weerszijden een venster. De ingang bestaat uit een kozijn met kwartrond-hoekprofiel waarin een houten deur, geprofileerd kalf en tweedelig bovenlicht. De vensters bevatten een zesruits schuifraam met luiken. Lekdorpels ontbreken. In het bedrijfsgedeelte bevinden zich drie niet oorspronkelijke stalramen (getoogd, zesruits), een getoogde staldeur (oorspronkelijk potstaldeuren) en de hoge deeldeuren. De opgeklampte stal- en schuurdeur zijn samengesteld van kraaldelen.

 

Linker zijgevel:

De eerste bouwlaag heeft aan de straatzijde een venster met luiken van hetzelfde type als in de voorgevel, en aan de achterzijde een opkamer-venster met vierruits draairaam en luik. De zolderverdieping telt twee kleine vensters waarin vierruits draairamen. De geveltop is in een ander soort baksteen opgetrokken, waarschijnlijk na verwijdering van het wolfeind.

 

Rechter zijgevel:

Deze gevel is voorzien van twee ingehakte varkensdeurtjes en twee getoogde zesruits stalramen.

 

Achtergevel:

Deze in lichtrode baksteen opgetrokken gevel is voorzien van een gecementeerde plint en wordt afgesloten door een bloktandlijst. Het woongedeelte bezit een zesruits schuifraam met luiken, een kelderlicht (enkelruits draairaampje, diefijzers) en daarboven een opkamer-venster waarin een vierruits draairaam met luik. De achtergevel van het bedrijfsgedeelte bezit – voor zover niet aan het zicht onttrokken door een niet oorspronkelijke uitbouw onder doorgetrokken en opgewipt dakschild – een varkensdeurtje, een dubbele deur, een getoogde staldeur en een getoogd zesruits stalraam.

 

Interieur:

De ruimtelijke indeling van het woongedeelte bestaat uit een ‘goeikamer’ en kelder/opkamer in de linker beuk, en in de rechter beuk de ‘herd’ en de ‘geut’ (respectievelijk woon- en bijkeuken). Het gereconstrueerde interieur bezit onder andere een bedstede in de opkamer, een hoekschouw met plattebuiskachel in de herd, vloeren van rode plavuizen, diverse paneeldeuren met ovale houten deurknoppen en een hardstenen bak met waterpomp in de bijkeuken.

 

Bijgebouwen:

De vrijstaande varkensstal (thans ‘koffieschop’) direct achter de boerderij is vanaf een rechthoekig grondplan opgetrokken in halfsteensverband, voorzien van varkensdeurtjes, betonnen stalramen en een zadeldak met rode Muldenpannen (nokrichting haaks op de boerderij).

Rechts van de boerderij staat een vrijstaande schuur op rechthoekig grondplan. De frontgevel is in halfsteensverband opgetrokken en voorzien van onder andere een hoge schuurdeur en enkele betonnen stalramen. De overige houten (gepotdekselde) wanden op bakstenen plint zijn blind. Het zadeldak heeft de nok evenwijdig aan de Kapelweg, is gedekt met rode en gesmoorde oud-Hollandse pannen en watert af zonder goten. De topgevels zijn eveneens beschoten en voorzien van windveren. De houtconstructie bestaat uit vier ankerbalkgebinten en middenstijlen op poeren (enkele verlaagde balk en/of etage), waarop schaarspanten met overgekeepte balken en schoren.

In 2005 is de ruimte tussen de koffieschop en de boerderij overkap en zijn een aantal kamers bijgebouwd. In 2012 is het ‘speulhuis’ gerenoveerd en onderkelderd met een ruimte die is ingericht voor de opslag van archiefstukken.

 

Foto Winfried Thijssen (2003)

Waardering: Het object heeft architectuurhistorische waarde

–       als goed voorbeeld in in- en exterieur van een boerderij van het langgeveltype uit 1890-1910, waarvan de gevelindeling is gereconstrueerd;

–       vanwege het in stijl gereconstrueerde woninginterieur (museale waarde).

Het object heeft stedebouwkundige waarde

–       vanwege de ensemblewaarde die het hoofdgebouw heeft met de bijgebouwen, de erfaanleg en de beplanting;

–       als onderdeel van de historisch gegroeide kern van Eersel: de boerderij houdt ter plaatse de herinnering levend aan de oorspronkelijke landschappelijke omgeving.

Het object heeft cultuurhistorische waarde

–       als streekmuseum “De Acht Zaligheden”, betreffende de leef- en werkomstandig­heden van de Brabantse boer in de 19de en 20ste eeuw.

  • Twitter
  • Facebook
  • LinkedIn
  • email
  • PDF
  • Print